Τα πρώτα μαθήματα πήρε στην Δρόβιανη και μετά στο Αργυρόκαστρο της Β. Ηπείρου. Γνωρίζεται εδώ με τον Μητροπολίτη Δρυνοπόλεως κ. Παντελεήμονα, ο οποίος τον χειροτόνησε Αναγνώστη.
Στις 23 Ιούνη 1859 χειροτονείται Ιεροδιάκονος και διορίζεται στην Ιερά Μονή Δρυάνου.
Σ΄ αυτήν την περίοδο αλλάζει το κοσμικό του όνομα Φώτος και παίρνει το ιερατικό όνομα Φιλήμονας Κίτσιος φέρνοντας τον θρησκευτικό τίτλο του Αρχιμανδρίτη.
Σύμφωνα με πρόσφατες μαρτυρίες από τη ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ, όπως άλλωστε αναφέραμε και πιο πάνω, το όνομά του βρίσκεται γραμμένο στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο του χωριού ΚΟΥΡΕΜΑΔΕΣ, πράγμα που αποδεικνύει πως η ιερατική του δραστηριότητα, δεν περιορίστηκε μόνον στη μονή του Ι. ΘΕΟΛΟΓΟΥ, της ομώνυμης περιοχής .
Για, τι γράφει για το χαρακτήρα και το έργο του συγχωριανού μας Αρχιμανδρίτη ΦΙΛΗΜΟΝΑ, ο συγγραφέας ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΥΤΣΙΟΣ: « Ψηλός, γελαστός, καλοσυνάτος ο αρχιμανδρίτης σου θύμιζε τον Αβραάμ, όπως τον βλέπουμε στα σχολικά βιβλία .Καταγόταν από το χωριό Άγιος Ανδρέας επαρχίας Δελβίνου.....Η εθνική του δράση ήταν πλούσια. Ήταν ο εμπνευστής και ο ηγέτης του αγροτικού ξεσηκώματος των Πανωχωριών της Μουργκάνας που κράτησε μέχρι το 1866 .Δικαστικώς δε εκκρεμούσε μέχρι το 1930 ….Επίσης το 1854 σμίχτηκε και με άλλους επαναστατημένους που είχαν αρχηγούς τους Ζέρβα, ιατρό Τσιάμη και Νικ. Μπότσαρη που απελευθέρωσαν το Μαργαρίτι, την Παραμυθιά και τους Φιλιάτες, όπως θα δούμε και πιο κάτω…¨» .
Ο Φιλήμονας ήταν μια προσωπικότητα με ευρεία μόρφωση και διορατικότητα. Με δική του πρωτοβουλία ανοίγει η πρώτη σχολή Ρίζης που βρίσκονταν πολύ κοντά στην Ιερά Μονή του Ιωάννη του Θεολόγου που εκπαιδεύονταν τα παιδιά της περιοχής με το ίδιο όνομα, χωρίς καμία φυλετική διάκριση.
Ο Φιλήμονας έζησε σε μια περίοδο κατά την οποία η πατρίδα μας βρίσκονταν κάτω από τον τουρκικό ζυγό και ο κίνδυνος του εξισλαμισμού έπαιρνε καθημερινά μεγάλες διαστάσεις. Γι΄ αυτό το λόγο ακριβώς το νεογέννητο σχολείο είχε μετατραπεί πραγματικά σ΄ ένα εθνικό φυτώριο πατριωτών για την εθνική παλιγγενεσία και λυτρωμό.
Έργο κοινωφελές του Φιλήμονα είναι επίσης και το πέτρινο γεφύρι του Θεολόγου, στη θέση του οποίου πριν υπήρχε ένα ξύλινο γεφυράκι που μετά από μια καταρρακτώδη βροχή δεν έμεινε σημάδι.
Αρκετά χρόνια ο νέος Αρχιμανδρίτης εργάστηκε στη Μητρόπολη του Δελβίνου. Την πρώτη φορά από το έτος 1866 μέχρι το έτος 1878 και τη δεύτερη φορά από τις 9 Μάη 1881 μέχρι το 1885.
Ο αναγνώστης μου πρέπει να γνωρίζει πως ο Φιλήμονας εκτός από θρησκευτικός ήταν και επαναστατικός ηγέτης.
Το 1864 ο Φιλήμονας συνδέει τ΄ όνομά του με το ρόλο του επαναστατικού ηγέτη του Αγροτικού Κινήματος κατά της τουρκικής πολιτικής στο ζήτημα της αγροτιάς. Γι΄ αυτό το λόγο οργανώνει το κίνημα της αγροτιάς, στο οποίο εντάχτηκαν περί τους 1000 αγρότες και έχοντας ο καθένας τους από ένα υνί στο χέρι, έφτασαν στα Γιάννενα πετάζοντας ως διαμαρτυρία όλα τα Υνιά στον περίβολο του Τούρκικού Διοικητηρίου προφέροντας μεγαλόφωνα την τούρκικη λέξη «ι σ τ α φ ά», που θα πει «απεργία» . Σ¨αυτό το κίνημα πρωτοστάτησαν επίσης και μερικοί πρόκριτοι άλλων χωριών, όπως ο Αναγνώστης Τρίχας από την Τσερκοβίτσα, ο Ζήσης Σταύρος από τη Γριάζανη, ο Οικονόμου από τη Δίβρη κ.α. Το κίνημα αυτό προκάλεσε έντονα την οργή του τούρκου Βαλή ( Διοικητή).
Από τη λαϊκή μούσα της εποχής αναφέρω στη συνέχεια μόνον δύο στροφές που μπόρεσα να αποκομίσω από την αφήγηση του αείμνηστου Νάκο Κώστα ή Ρίζο:
Φιλήμονας τραβάει μπροστά Μα ο Βαλής φοβούμενος
Με χίλια παλικάρια Τα βλέπει εκατομμύρια
Με τα υνιά στα χέρια τους Και οργισμένος κλείνει ευθύς
Σαν να κρατούν χατζάρια Πόρτες και παραθύρια
Για το ίδιο πρόβλημα φωνάζετε να λογοδοτήσει στην Κωνσταντινούπολη όπου άφησε άναυδους τους εκπροσώπους της Υψηλής Πύλης, τόσο με το θάρρος του όσο και με την εξυπνάδα του.
Το όνομα του Φιλήμονα συνδέεται άμεσα και με την Επανάσταση του Λυκουρσίου το έτος 1878 κατά των Τούρκων.
Ο δυναμισμός του, η εξυπνάδα του, η φήμη του, η τόλμη του είχαν πάρει τέτοιες διαστάσεις που τόσο οι Επαναστάτες που ήρθαν από την Κέρκυρα όσον και οι άλλοι από τις γύρω περιοχές, όπως Δέλβινο, Αργυρόκαστρο, Αγ. Σαράντα κ.α., ομόφωνα τον δέχτηκαν σαν πολιτικό ηγέτη της Επανάστασης.
ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΙ ΜΑΙΑΝΔΡΙΑ
Το χωριό Αγ. Ανδρέας είναι κτισμένο στα Ανατολικά της πόλης των Αγ. Σαράντα, στην περιοχή Θεολόγου.
Βρίσκεται ακριβώς στους πρόποδες του βουνού Ίσαυρος που σήμερα ονομάζεται Διβροβούνι.
Ένα μέρος του χωριού και συγκεκριμένα η συνοικία Παλιόκαστρο, βρίσκεται χτισμένο πάνω στα ερείπια της αρχαίας Μαιανδρίας.
Η αρχαία Μαιανδρία, σύμφωνα με τα στοιχεία που μας αναφέρει στο βιβλίο του «ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ του 1856», τ. Β, σελ. 103-104, ο ιστορικός Παναγιώτης Αραβαντινός, ο οποίος αφού μελέτησε και το έργο του Μελέτιου (18ος αιώνας), τονίζει πως ο σημερινός Αγιαντρειάς βρίσκεται στη θέση των Αλανδριανών που ήταν πόλη πλησίον της αρχαίας Μαιανδρίας.
Η Μαιανδρία σαν πόλη, όπως και οι δεκάδες άλλες πόλεις της Χαονίας, είχε γνωρίσει μεγάλη οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη κατά την εποχή στην οποία αναφερόμαστε.
Τόσον οι οικονομικές συναλλαγές που ανέπτυξε με τις άλλες πόλεις, όσον και οι αδελφικοί δεσμοί και συμμαχίες που είχε συνάψει με τον Μακεδόνα ,
Το χωριό μας Άγ. Ανδρέας ( Μάρτιος του 2006) |
Η πόλη της Μαιανδρίας βρισκόταν ακριβώς μεταξύ της σημερινής συνοικίας του Αγιαντρειά που ονομάζεται Κλουράτι και αυτής που φέρνει το όνομα Κουρτάτι και κάλυπτε μια έκταση γύρω στα 28 με 45 στρέμματα, ίσως και παραπάνω.
Πολλοί από τους Αγιαντρίτες που τα τελευταία χρόνια έχουν οικοδομήσει νεόχτιστα σπίτια σ΄ αυτήν την περιοχή, είναι οι ακούσιοι ανασκαφείς πολλών αρχαίων ευρημάτων του 6ου ή 5ου π.χ. αιώνα.
Δυστυχώς όμως, μερικά από αυτά τα αντικείμενα, όπως διάφοροι αμφορείς, δακρυφόρες, πήλινα λυχνάρια, νομίσματα της εποχής του Πύρρου, ένα μικρό αγαλματάκι με σπασμένο το μεγαλύτερο μέρος της κεφαλής κ.α., έπεσαν σε χέρια ανθρώπων με απόλυτη άγνοια σε σχέση με τη βαρυσήμαντη ιστορική τους σημασία και εξαφανίστηκε. Ασφαλώς εδώ αναφερόμαστε σε μερικά ευρήματα που βρέθηκαν τυχαίως και όχι από την αρχαιολογική σκαπάνη.Με όσα γνωρίζω όμως από κάποια επιστημονική συζήτηση μεταξύ του κ. Ζήση Καρβελά, πρώην Εισαγγελέα των Αγ. Σαράντα και Δελβίνου, με κάποιον αρχαιολόγο του Πανεπιστημίου των Τιράνων το έτος 1958 στο Δέλβινο της Β. Ηπείρου, για τις ανασκαφές που πρόκειται να γίνουν στην περιοχή μας, όπως στην Μαιανδρία και Ελίκρανον που βρίσκονταν κοντά στην Ιερά Μονή του Ιωάννη του Θεολόγου και πλησίον της Ζαγορίτσας, οι ανασκαφές αυτές, και ιδιαίτερα στην Μαιανδρία, κατά ένα μεγάλο ποσοστό θα είναι αρκετά δύσκολες, διότι μετά το σεισμό του 356 ή 627 μΧ , ένα μεγάλο μέρος της Μαιανδρίας σκεπάστηκε από θεόρατους βράχους.
Ο ΑΓΙΑΝΤΡΕΙΑΣ :- Είναι χτισμένο σε μια ορεινή περιοχή. Η συνολική έκταση του χωριού μας, από ανατολή σε δύση και από βορρά σε νότο, είναι κατά προσέγγιση γύρω στα 7.270 στρέμματα.[1]
Όντας κατάφυτος από αιωνόβια ελαιόδεντρα και από διάφορα άλλα οπωροφόρα, δίνει την εντύπωση στον επισκέπτη πως βρίσκεται μέσα σε μιαν υπέροχη όαση.
Και που τη σκεπτόμαστε αυτήν την υπέροχη ομορφιά του χωριού μας εμείς οι ταξιδεμένοι Αγιαντρίτες, νιώθουμε στην ψυχή μας όχι μονάχα μια δικαιολογημένη περηφάνια αλλά και κάτι το περίεργο που μας τονώνει, μας ανδρειώνει αλλά και μας επωμίζει με κάποιες ευθύνες για τη μελλοντική του πορεία. Αγναντεύοντας πάνω από το βράχο του Παλιόκαστρου, το ανθρώπινο μάτι μένει κατάπληκτο σαν προβάλλουν μπροστά του τα καταπράσινα Δημητράκια, το ηλιόλουστο Προσήλιο, η ωραία Αμπολιάνα, η κατάφυτη με ελαιόδεντρα τα τελευταία χρόνια, γραφικότατη Ζαγορίτσα και μέσα στο βάθος η όμορφη Αραβουνά με τους πολλούς βοσκότοπους και με τα φημισμένα νταμάρια στα οποία γίνεται η εξόρυξη μιας πολύτιμης πέτρας. Μ΄ αυτό το είδος πέτρας εκτός των άλλων έχουν στρωθεί τα πεζοδρόμια της πόλης των Αγ. Σαράντα και πολλά νεόχτιστα χτίρια αυτής της πόλης.
Athens Time